افزایش سرمایه چیست و چه انواعی دارد؟
این آخرین درس مسیر «مفاهیم پایه بازار سرمایه» است. وقتی شرکتی افزایش سرمایه اعلام میکند، معمولاً تعداد سهام و قیمت مبنا تغییر میکند و گاهی سهامدار باید تصمیم بگیرد که پولی بپردازد یا نه. در این درس چهار روش رایج افزایش سرمایه را میشناسید و با یک شبیهساز میبینید هر روش چه اثری روی تعداد سهام، قیمت نظری و درصد مالکیت دارد. در پایان هم کل مسیر را مرور میکنید.
افزایش سرمایه ۱۰۰ درصدی از محل سود انباشته؛ برای سهامدار چه اتفاقی میافتد؟
شرکتی سود انباشته خود را به سرمایه تبدیل میکند و به هر سهامدار به نسبت سهامش سهم جدید میدهد. کدام برداشت به واقعیت نزدیکتر است؟
افزایش سرمایه یعنی چه؟
افزایش سرمایه (Capital Increase) یعنی شرکت سرمایه ثبتشده خود را بالا میبرد. در بورس ایران سرمایه شرکت معمولاً برابر است با تعداد سهام ضرب در ارزش اسمی هر سهم؛ برای همین افزایش سرمایه معمولاً با افزایش تعداد سهام همراه است.
شرکتها به دلایل مختلفی سراغ آن میروند: تأمین مالی برای طرحهای جدید، اصلاح ساختار مالی یا نشان دادن ارزش واقعیتر داراییها در ترازنامه. مهمترین چیز برای سهامدار این است که افزایش سرمایه از چه محلی انجام میشود.
چهار روش رایج افزایش سرمایه
بهجای پرداخت سود نقدی، سود ذخیرهشده به سرمایه اضافه میشود و سهام جدید بهصورت جایزه به سهامداران میرسد. سهامدار پولی پرداخت نمیکند.
سهامدار «حق تقدم خرید سهام» میگیرد. برای تبدیل آن به سهم جدید باید مبلغ مشخصی، مثلاً ارزش اسمی هر سهم، بپردازد. اگر شرکت نکند، درصد مالکیتش کم میشود.
شرکت ارزش دفتری داراییهایی مثل زمین یا ساختمان را به قیمت روز نزدیکتر میکند و افزایش حاصل به سرمایه تبدیل میشود. معمولاً سهام جایزه به سهامداران میرسد.
شرکت سهام جدید را با قیمتی بالاتر از ارزش اسمی عرضه میکند و مازاد را در حساب جداگانهای نگه میدارد.
شبیهساز افزایش سرمایه
فرض کنید ۱٬۰۰۰ سهم دارید. نوع افزایش سرمایه و درصد آن را تغییر دهید و ببینید تعداد سهام، قیمت نظری و درصد مالکیت شما چه میشود. در حالت آورده نقدی، هر دو حالت «شرکت میکنم» و «شرکت نمیکنم» را امتحان کنید.
فرضهای آموزشی: قیمت هر سهم ۵٬۰۰۰ ریال، ارزش اسمی ۱٬۰۰۰ ریال، کل سهام شرکت ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ سهم. قیمت نظری از فرمول ساده محاسبه شده و قیمت واقعی بازار میتواند فرق کند.
وقتی افزایش سرمایه اعلام شد، چه چیزهایی را بررسی کنیم؟
سود انباشته، آورده نقدی، تجدید ارزیابی، صرف سهام یا ترکیبی از آنها؟ این مهمترین سؤال است، چون تعیین میکند پولی لازم است یا نه.
درصد افزایش سرمایه نشان میدهد تعداد سهام و قیمت نظری چقدر تغییر میکنند.
اگر آورده نقدی است، زمانبندی استفاده از حق تقدم را از اطلاعیه رسمی بخوانید و مهلت را از دست ندهید.
پیام ناظر و اطلاعیهها را دنبال کنید. قیمت مبنا معمولاً تعدیل میشود و ممکن است نماد در مراحلی متوقف و دوباره بازگشایی شود.
اگر در افزایش سرمایه نقدی شرکت نکنیم، چه میشود؟
شرکتی افزایش سرمایه از محل آورده نقدی انجام میدهد و سهامداری از حق تقدم خود استفاده نمیکند. کدام برداشت درستتر است؟
قیمت نظری چه چیزی را نشان میدهد؟
قیمت نظری پس از افزایش سرمایه یک محاسبه ساده است تا بفهمیم اگر همهچیز ثابت بماند، قیمت مبنا چگونه تعدیل میشود. مثلاً در سهام جایزه ۱۰۰ درصدی، قیمت نظری تقریباً نصف میشود؛ بدون اینکه ارزش کل سهام شما بهطور نظری عوض شود.
اما قیمت واقعی بازار به عوامل دیگری هم بستگی دارد، مثل اطلاعات جدید، شرایط بازار و تقاضا. اگر نمودار قیمت را بررسی میکنید، درس نمودار تعدیلشده و تعدیلنشده را هم ببینید.
چهار خطا درباره افزایش سرمایه
- خبر مثبت دانستن هر افزایش سرمایه: اثر آن به نوع، هدف و شرایط شرکت بستگی دارد.
- برابر دانستن سهام جایزه با سود واقعی: تعداد سهام بیشتر میشود، اما قیمت نظری هم تعدیل میشود.
- نادیده گرفتن مهلت حق تقدم: در آورده نقدی، شرکت نکردن یا دیر اقدام کردن میتواند درصد مالکیت را کم کند.
- توجه نکردن به تعدیل قیمت در نمودار: کاهش قیمت مبنا بعد از افزایش سرمایه لزوماً افت واقعی ارزش نیست.
اگر فقط سه نکته یادت بماند
چند سؤال درباره افزایش سرمایه
حق تقدم چیست؟
حق تقدم (Rights) حقی است که به سهامداران فعلی داده میشود تا در افزایش سرمایه آورده نقدی، پیش از دیگران سهام جدید بخرند. نحوه استفاده یا واگذاری آن را از اطلاعیه رسمی همان افزایش سرمایه بخوانید.
سهام جایزه سود رایگان است؟
خیر. تعداد سهام بیشتر میشود، اما قیمت مبنا هم تعدیل میشود. در محاسبه نظری، ارزش کل سهام قبل و بعد تفاوتی ندارد.
چرا بعد از افزایش سرمایه قیمت پایین میآید؟
چون تعداد سهام بیشتر شده و قیمت مبنا تعدیل میشود. این کاهش ممکن است تعدیل حسابی باشد و لزوماً به معنی از دست رفتن ارزش نیست.
شرکتها چرا افزایش سرمایه میدهند؟
دلایل رایج شامل تأمین مالی، اصلاح ساختار مالی و انعکاس بهتر ارزش داراییهاست. دلیل هر مورد را باید در گزارش توجیهی و اطلاعیههای شرکت جستوجو کرد.
۵ سؤال؛ افزایش سرمایه را فهمیدی؟
برای هر سؤال یک گزینه را انتخاب کنید و در پایان «ثبت آزمون» را بزنید.
مسیر «مفاهیم پایه بازار سرمایه» را تمام کردی
این آخرین درس بود. در ۱۶ درس، از تعریف بازار سرمایه تا افزایش سرمایه را دیدی. اینها زبان مشترک بازارند و برای درسهای بعدی، از کدالخوانی تا تحلیل بنیادی، به آنها نیاز داری.
نقشه مسیر: چهار بخشی که گذراندیتعریف بازار سرمایه، نقش آن در اقتصاد و انواع اوراق بهادار.
۱بازار سرمایه چیست و چه نقشی در اقتصاد دارد؟۲اوراق بهادار چیست و چه انواعی دارد؟ساختار بورس تهران و فرابورس و فرق بازار اول، دوم و پایه.
۳بورس اوراق بهادار تهران چیست؟۴فرابورس ایران چیست و چه بازارهایی دارد؟۵بورس و فرابورس چه تفاوتی دارند؟۶بازار اول و دوم بورس چه تفاوتی دارند؟۷بازار پایه فرابورس چیست و چه ویژگیهایی دارد؟شاخصها، حجم و ارزش معاملات، ارزش بازار، حجم مبنا و سهام شناور.
۸شاخص کل و شاخص هموزن چه چیزی را نشان میدهند؟۹حجم معاملات، ارزش معاملات و ارزش بازار چه تفاوتی دارند؟۱۰حجم مبنا چیست و چه ارتباطی با قیمت پایانی دارد؟۱۱سهام شناور آزاد چیست و چرا اهمیت دارد؟نقدشوندگی، بازارگردان، پیام ناظر، توقف و بازگشایی و افزایش سرمایه.
۱۲نقدشوندگی سهم چیست و چرا اهمیت دارد؟۱۳بازارگردان چیست و چه نقشی در معاملات دارد؟۱۴پیام ناظر بازار چیست و چگونه آن را بخوانیم؟۱۵چرا نماد متوقف میشود و چگونه بازگشایی میشود؟۱۶افزایش سرمایه چیست و چه انواعی دارد؟هر موردی که مطمئنی میتوانی توضیح بدهی را انتخاب کن، بعد نتیجه را ببین.