فرابورس ایران چیست و چه بازارهایی دارد؟
فرابورس را نباید «بازاری خارج از قانون» یا نسخه کوچک بورس تهران تصور کرد. فرابورس ایران یک بورس سازمانیافته با چند بازار متفاوت است که برای پذیرش شرکتها، عرضه اوراق، ابزارهای مالی و شیوههای مختلف معامله طراحی شده است. در این درس نقشه کلی این بازارها را میسازیم.
«فرابورس» یعنی بازار خارج از نظارت؟
کدام برداشت درباره فرابورس ایران دقیقتر است؟
فرابورس ایران دقیقاً چیست؟
فرابورس ایران یکی از بسترهای رسمی و سازمانیافته بازار سرمایه کشور است. در آن، بازارهای مختلفی برای معامله سهام، عرضه و نقلوانتقال برخی اوراق بهادار، ابزارهای تأمین مالی، صندوقها و ابزارهای مشتقه وجود دارد.
وجود چند بازار به این معنی است که همه شرکتها و همه ابزارهای مالی با یک معیار و در یک تابلوی واحد کنار هم قرار نمیگیرند. هر بازار برای نوع مشخصی از ناشر، ابزار یا شیوه معامله طراحی شده است.
چرا همه چیز در یک تابلو معامله نمیشود؟
اندازه، سابقه فعالیت، ساختار مالی و شرایط پذیرش شرکتها با هم فرق دارد؛ بنابراین مسیر ورود آنها هم میتواند متفاوت باشد.
سهام، اوراق تأمین مالی، صندوقها و ابزارهای مشتقه ماهیت و سازوکار یکسانی ندارند و الزاماً در یک بخش واحد قرار نمیگیرند.
بعضی بازارها برای معاملات مستمر سهاماند و بعضی دیگر برای عرضههای خاص، معاملات توافقی یا ابزارهای تخصصیتر استفاده میشوند.
نقشه فرابورس: روی هر بازار بزن و کارش را ببین
این نقشه قرار نیست تمام مقررات هر بازار را حفظ کنید. هدف این است که بدانید هر نام تقریباً در کدام بخش اکوسیستم فرابورس قرار میگیرد. جزئیات بازار پایه را در درس ۷ جداگانه میخوانیم.
بازار اول
یکی از بازارهای اصلی سهام فرابورس برای شرکتهایی است که شرایط پذیرش مربوط به این بازار را احراز میکنند. در این درس وارد جزئیات معیارهای پذیرش نمیشویم.
بازارها را در سه خانواده به خاطر بسپار
این سه نام را بیشتر در ارتباط با پذیرش و معامله سهام شرکتها میبینید. شرایط و جامعه هدف هرکدام یکسان نیست، اما همگی به بخش سهام پذیرفتهشده نزدیکاند.
اینجا باید با احتیاط بیشتری به وضعیت ناشر و مقررات همان بازار نگاه کنید. «پایه» و «توافقی» را با بازارهای اصلی سهام یکی ندانید.
همه فعالیت فرابورس خرید و فروش روزانه سهام نیست؛ عرضههای خاص، اوراق تأمین مالی، صندوقها و ابزارهای مشتقه هم بخشی از این اکوسیستماند.
اگر یک نماد «فرابورسی» باشد، چه نتیجهای میتوان گرفت؟
بهترین پاسخ کدام است؟
هنگام دیدن نام یک بازار چه چیزهایی را چک کنیم؟
- نام دقیق بازار یا تابلو: صرفاً برچسب «فرابورس» کافی نیست؛ بازار اول، دوم، پایه، نوآفرین یا توافقی بودن اطلاعات بیشتری میدهد.
- نوع ابزار: ببینید با سهام، اوراق بدهی، صندوق، گواهی یا ابزار مشتقه روبهرو هستید.
- مقررات همان بازار: شیوه معامله، محدودیتها و الزامات میتوانند بین بازارها متفاوت باشند و در طول زمان نیز تغییر کنند.
- وضعیت ناشر و افشاها: محل معامله بهتنهایی درباره کیفیت سرمایهگذاری حکم قطعی نمیدهد؛ اطلاعات شرکت و ریسکهای آن باید جداگانه بررسی شود.
در این درس چه چیزی را عمداً عمیق نمیکنیم؟
درس چهارم فقط نقشه کلی فرابورس را میسازد. در درس پنجم تفاوت بورس و فرابورس را مستقیم مقایسه میکنیم و در درس هفتم بازار پایه را جداگانه و دقیقتر میخوانیم.
چهار برداشت اشتباه درباره فرابورس
- «فرابورس یعنی خارج از بورس و بدون نظارت»: خیر؛ فرابورس یک بازار سازمانیافته در بازار سرمایه است.
- «همه نمادهای فرابورس شبیه هماند»: خیر؛ نمادها میتوانند در بازارهای متفاوت با شرایط متفاوت قرار داشته باشند.
- «فرابورس فقط سهام دارد»: خیر؛ انواع اوراق، صندوقها و ابزارهای مالی دیگری نیز در این اکوسیستم معامله یا عرضه میشوند.
- «هر شرکت فرابورسی حتماً شرکت کوچک و پرریسک است»: چنین نتیجهای از نام فرابورس بهتنهایی به دست نمیآید؛ باید بازار، اطلاعات ناشر و ویژگیهای خود دارایی بررسی شود.
اگر فقط سه نکته یادت بماند
چند سؤال درباره فرابورس ایران
آیا فرابورس همان بازار پایه است؟
خیر. بازار پایه فقط یکی از بازارهای فرابورس است. فرابورس بازارهای دیگری مثل اول، دوم، نوآفرین، توافقی و بخشهای مختلف ابزارهای مالی هم دارد.
آیا سهام شرکتهای فرابورسی را با همان کد بورسی میتوان معامله کرد؟
در حالت عادی دسترسی سرمایهگذار به معاملات اوراق بهادار بورسی و فرابورسی از طریق کارگزاری و کد معاملاتی انجام میشود؛ با این حال نوع بازار یا ابزار میتواند مقررات و الزامات خاص خود را داشته باشد.
بازار اول و دوم فرابورس چه تفاوتی دارند؟
هر دو از بازارهای اصلی پذیرش سهاماند، اما معیارهای پذیرش و طبقهبندی آنها یکسان نیست. در این درس فقط نقشه کلی را میسازیم و وارد جزئیات دستورالعمل پذیرش نمیشویم.
بازار پایه چرا جداست؟
بازار پایه ساختار و مقررات خاص خود را دارد و نباید با بازارهای اول و دوم یکسان فرض شود. این موضوع مالک درس هفتم همین مسیر است.
آیا ساختار بازارهای فرابورس همیشه ثابت است؟
خیر. نام بازارها، طبقهبندیها و مقررات میتوانند با مصوبات و اصلاح دستورالعملها تغییر کنند؛ برای تصمیم عملی باید اطلاعات رسمی روز را بررسی کرد.
۵ سؤال؛ نقشه فرابورس را گرفتی؟
برای هر سؤال یک گزینه را انتخاب کنید و در پایان «ثبت آزمون» را بزنید.